Eserin her hakkı mahfuzdur; tâmamen veya kısmen iktibas edilemez.

Bu eserin birinci tâbbı 15 adet tâbbedilmiş ve elden tevzi edilmiştir; hediyesi meccanidir.

Özür: eserin birinci tâbbında, hikayenin cereyan ettiği tarihte fenni ilimler mektebi reisi olan sayın Osman Kartal’ın adı, sehven Mehmet Kartal olarak yazılmıştır ama daha vâhimi ünlü Devlet i Osmani (DO) büyüğü Osman Medarî’ye ait söz Konfüçyus’a aitmiş gibi neşredilmiştir. Muharrir burada bir hatadan ziyade kasıt olduğunu zannetmektedir. Medarî Hazretlerinin âtideki reis namzetleri için sarf ettiği zannolunan bu kıssalı vecizesinin, Garp hayranı bir takım hainlerin suikastına mâruz kaldığı zannolunmaktadır. Bu iki vâhim hatadan ötürü muharrir kârilerin aflarını rica eder. (Yoksa Şark mıydı? Bu Konfüçyus nâm zat Garp’da mı, yoksa Şark’da mı yaşamıştı. Yoksa Şark’dakiler için Garp’da, Garp’dakiler için Şark’da mı yaşamıştı? Hay Allah!, her neyse... Yalnız Bu adam da böyük bir adam idü ve şöyle bir vecizesi olduğu rivayet olunur idü: “Yüzünü şarka dönersen kıçın garbı, kıçını garba dönersen yüzün şarkı gösterir!”)

Hikayemiz Devlet-i Osmanî de cereyan eder ama bu devletin tarihteki Yüce Osmanlı Devleti ile kâtiyen bir alâkası yoktur. Hikayemizin kahramanlarının cümlesinin adı Osman olduğu için, onların yaşadıkları memleketin devletinin adı böyle adlandırılmıştır ve bundan böyle de hikayemizde kısaca DO olarak geçecektir. DO da bir tarihte insanlar mefkûreciler, jöntürkler, diniyyeciler ve topçular olarak gruplara ayrılmışlar ve biri birleriyle kıyasıya savaşa girmişler. İlk üçünü biliyoruz da “bu topçular da neyin nesi ola ki?” diye sual edecek olursanız; rivayet olunur ki bunlar “Ne diniyyeciyiz, ne jöntürk, ne de mefkûreci, biz topçuyuz topçu!” diye kendilerini tanıtan, değişen şartlara göre top sahasının her mevkiinde top koşturabilen şahıslarmış. Memleketteki bu savaşa Rûmi 1396 senesinin 12 teşrininde, Osman Kâinat adlı, Erkanı Harbiye Reisi olan bir paşa, bir gece ansızın çıkagelerek (pardon o şarkı idi, doğrusu bir gece ansızın darbe yaparak) son vermiş. Osman Paşa idareyi ele aldıktan sonra memleketin kanun ve müesseselerini kendi kafasına göre (ki her şeyin en iyisini o bilirmiş) baştan sona değiştirmeye ve yeniden tanzim etmeye başlamış ki buna Üçüncü Tanzimat-ı Osman devri de denilir (bk. DO tarihi). Tabiidir ki bu tanzimattan memleketin darülfünunları da nasibini almışlar. O tarihe kadar darülfünun müderrisleri kendi reislerini kendileri seçerlerken, Osman Paşa “bunların seçtikleri reislerin ne b.k olduklarını gördük, talebeleri biri birlerine düşürdüler!” diyerekten, yeni bir Yüksek Tedrisat Kanunu yaparak, Yüksek Tedrisat Müessesesi diye bir müessese ihdas etmiş (bundan böyle bu müessese YTM diye anılacaktır) ve darülfünun reislerinin bu müessesenin teklif edeceği kişiler tarafından (darülfünun müderrisi olmaları lüzumu bile yok) kendisi tarafından tayin edileceğini ilân etmiştir. Olayın hakikatte zuhur ediş biçimi de rivayete göre şöyledir: YTM reisine “Paşamız filanca müderrisi falanca darülfünunun reisi olarak tayin edecektir, siz onun adını, yanına iki de uyduruk ad yazarak listeye yazınız ve kendisine sununuz!” denilir ve lûzumu da usulünce icra edilirmiş. Gel zaman git zaman memlekette demokratikleşme diye herkesin nalıncı keseri gibi kendine yontarak anladığı ve icra eylediği bir takım değişiklikler zuhur etmeye başlamış ve darülfünunlar da bu değişikliklerden nasibine düşeni almışlar; artık darülfunun reisleri, darülfünun müderrislerinin seçecekleri altı namzet arasından YTM tarafından seçilen üçün birisi olarak reisicumhur tarafından tayin edilecekmiş. Benim size nakledeceğim hikaye de bu vakte tesadüf eden günlerde meydana gelmiştir.

Benim kim olduğum mühim değil, siz anlatacaklarımı dinleyin! Bu değişikliklerin olacağını herkes gibi ben de önceden tahmin ediyordum ve o günlerde bir gün, gâliba aylardan Rûmi 1408 teşrini evveli idi ve tıbbiye mektebinde yeni doğmuş marazlı veletlerin tedavisi ile haşır neşir müderrise Osmaniye Hanım ile bir görüşmemizde, “Hemşire, galiba vakit geliyor, darülfünun reislerinin müderrislerin reyleriyle seçilmeleri ihtimali beliriyor; bu günlerde de memleketimizde hatun hakları pek bir revaçta, sen de bu güne değin pek bir kimsenin antipatisini kazanmış değilsin, namzet olursan, biz de desteklersek reis olabilirsin, hele bize destur ver!” diye bir teklifte bulundum.

Tabii bazılarınız “Sen kimsin de böyle bir girişimde bulunuyorsun!?” diyebilirsiniz ama ehh, ne yapalım, biz de herkes gibi kendimizde bir takım hususiyetler vehmediyorduk. Osmaniye hanım “istemem!” dedi. Ben de “Eh, peki sen istemiyorsan biz de başka birisini arayalım!” dedim. Daha sonra bu hemşiremizin kendisine getirilen her mevki ve makam teklifine “hayır” dediğini ama daha sonra da, “Eh madem ki arkadaşlar böyle istiyorlar, bize de kabul etmek düşer!” deyup her mevki ve makamı kabul ettiğine şahit olmuşumdur. (DO da buna “istemem yan cebime koy taktiği” denilir’).

Efendim derken meclisi mebussan kanunu çıkardı ve reisicumhurca tasvip edilen üçün birinin darülfünun reisi olmasına imkan veren kanun tatbikata geçti. Bu sıralarda bevliye müderrisi olan Osman Siyahcalardan’ın odasında toplandık ve biz jöntürklerden, ya da jöntürk geçinenlerden birisini reis seçebilir miyiz? deyu münakaşaya tutuştuk. Sanırım o toplantıda bir ben, bir Siyahcalardan, bir de işitme cihazı illetleri müderrisi Osman Kâmiloğlu vardı. Kâmiloğlu “Ben üçün birisi olmak istemem, tek dereceli seçim olursa girer ve evelallah bileğimin hakkı ile reis olurum, o günlere değin ben bu işte yokum!” dedi. Daha sonra reislik seçimlerinde Kâmiloğlu’na bir oy çıktı ve bazıları onun kendi kendine oy verdiğini iddia ettiler ama bu güne kadar işin aslını anlamak kâbil olamadı. Tabii milletin ağzı torba değil ki büzesin!

Herkes gibi ben de darülfünun reisi olmayı isterdim ama (ne de olsa her yiğidin gönlünde bir aslan yatarmış) aklı başında herkesin teslim edeceği gibi benim böyle bir şansım yoktu. Birçokları benim aklımın pek başımda olmadığını düşünürler ve iddia ederlerse de, ben de öyle görünsem bile, herkes kadar aklı başında biriydim ve olmayacak duaya amin demezdim. Bunun üzerine Osman Siyahcalardan’a “Gel arkadaş sen bu işe soyun, darülfünunun bulunduğu memleketlisin, müspet hususiyetlerin de var, senin için uğraşalım, şansımızı deneyelim!” teklifinde bulundum; Osman da kabul etti (ne de olsa her yiğidin gönlünde bir aslan yatarmış!). Şöyle bir düşündük, “Kimlerin şansı var, kimler namzet olabilir?”. Efendim darülfünunumuzun iktisadiye mektebinde beynelmilel iktisadiyle müderrisi olan Osman Akbaba da namzet olacakmış ve en iyimser bir tahminle on, on iki kadar reyi varmış. Bizim evdeki hesabımıza göre de Osman Siyahcalardan’a kırk, kırk beş civarında bir reyi (sadece mektebi tıbbiyeden) temin edebilirdik ve hemen faaliyete başladık. Mektebimizde büyüklerimizden ve sözü geçebilecek müderrislerden yürek illetleri müderrisi Osman Sert ve ince hastalıklar müderrisi Osman Hasesmi’ye gidip fikrimizi beyan eyledik. Her iki Osman da “Gayet isabetli düşünmüşsünüz, Siyahcalardan’ı biz de çok severiz ama beynelmilel iktisadiye müderrisi Osman Akbaba da namzet imiş, onunla da bir konuşalım, ona reis muavinliği vâdederek onu ve reylerini bizim tarafımıza kazanalım!” buyurdular. Bu vaziyet bize de mâkul geldi ama gene de Siyahcalardan Osman’a “söyledikleri mâkul ama Osman Akbaba ile anlaşmışlar diye istihbaratlar var, oraya gidince bizi satmasınlar!” deyu tereddütlerimi ifade ettim; ama yaptığımız müzakere sonucunda samimi oldukları mülahazasına vardık ve Osman Akbaba ile birlikte yapılacak görüşmeyi kabul ettik; ama ne hazindir ki aradan uzunca bir zaman geçtikten ve Osman Akbaba reis olduktan sonra, Hasesmi ile bir görüşmemizde, alkolün de tesiri ile Hasesmi bana “Yok arkadaş senin yanlışın var, biz Osman Sert ile başından beri Osman Akbaba’yı reis olarak düşündük ve onun lehine çalıştık!” demesin mi! Ne dersin? İnsan yaşadıkça öğreniyor; zâten tecrübe dediğiniz de hayatta yenilen kazıkların terkibinden başka nedir ki!..

Kararlaştırılan gün geldi ve Osman Sert’in muayenehanesinde Osman Akbaba ile bir araya gelindi. Bu müderrisimizi tanırdım. Bana göre bu zat marazi derecede kibirli, ama bu kibrini saklamak için mürayice tevazu sergileyen birisiydi ve benim gözümde gabarık gubarık hal ve hareketleriyle Akbaba’dan ziyade bir kader kısmet horozunu andırırdı. Bazıları kader kısmet horozunun ne olduğunu bilmeyebilirler, anlatayım. Eskiden bazı kişiler zahmetsizce para kazanabilmek için bir horozu tâlim ettirirler, önüne bir tahta kutu koyarlar ve bu tahta kutuya da, kişilerin kader ve kısmetleri ile ilgili önceden yazılmış otuz kırk kadar kâğıdı belirli bir sıra dahilinde yerleştirirlerdi. Kader ve kısmetini merak eden kişiler horozcuya bir para öderler, horozcu parayı alınca tâlimli horozu harekete geçirecek bir şekilde tahtaya vurur ve bunun üzerine horoz o kağıtlardan birisini gagasıyla çeker ve horozcuya verir. Horozcu da o kâğıtta yazılan tevatürleri meraklı kişiye kader ve kısmeti olarak okur. Kader kısmet horozu o kâğıdı çekip sahibine verdikten sonra başını şöyle havaya kaldırıp, boynunu hafifçe geriye doğru gererek öylesine çalımlı (gabarık gubarık) bir tavır sergiler ki, görmeye değer. İşte nedense Osman Akbaba’nın tavırları da bana hep bu kader kısmet horozlarını tedai ettirirdi. Zaten zaman benim bu benzetmemin ne kadar haklı olduğunu gösterdi. Sözünü ettiğim o kader kısmet horozları insanların kaderini kısmetini belirleyemezlerdi ama bizim Akbaba darülfünun reisi olduktan sonra gagalayarak birçok insanın kaderini de kısmetini de, kimini olumlu, kimini olumsuz yönde tahmin değil ama tayin etti.

Muayenehanedeki toplantıya katılanlar, hatırladığım kadarıyla tabii ki ben, muayenehanenin sahibi Osman Sert, has adamı Osman Hasesmi, emrazı asabiye müderris muavini (o tarihlerde, sonra müderris oldu) Osman Adamsoyu, Osman Çeliktaş (hayatiye-i tıbbiye müderrisi), bir karambol olur da reis namzetliğini ben kapabilir miyim? diye sotada bekleyen fenni ilimler mektebi reisi Osman Kartal, gene aynı niyetle sotada bekleyen hariciye müderrisi Osman Kızılkaya, bir de kapının eşiğinde oturan ve kim ya da kimler tarafından çağırıldığı bu güne kadar bir türlü anlaşılamayan hıfsıssıha müderrisi Osman Hastürk. Toplantı başladı; en yaşlımız olduğu için Osman Kızılkaya toplantı başkanı olarak tayin edildi, bu arada kebaplar geldi, rakılar içilmeye başlandı. Geçmiş gün, o an için yenilen kebapların acılı olup olmadığını anımsamıyorum ama acısı sonradan çıktı.

Osman Kızılkaya oturumu açarken YTM deki büyüklerin kendisine altı kişilik listeye bir oyla bile girse, reisicumhura sunulacak üçlü listeye konulacağını ve üçün birisi olacağının kesin olduğunu söylediklerini, ama kendisinin her türlü umuru görmüş ve yaşlanmış birisi olarak kesinlikle bu makamda gözünün olmadığını söyledi; ardından sözü alan Osman Akbaba da kendisinin mefkûrecilerin adayı kırık çıkık müderrisi Osman Kaşıkara’dan sonra en fazla ikinci oyu alacağını, hatta biraz uğraşırsak ondan da çok oy alabileceğini ama eğer ikinci en çok oyu alacak olsa bile YTM tarafından listeye birinci olarak konulacağını, ve sucuk pastırması ile ünlü şehrimizli hemşehrilerinin desteği ile de cumhur reisi tarafından darülfünun reisliğine kesin olarak tayin olunacağını, kendisinden başka içimizden ikinci en çok reyi alan kişilerin mefkûrecilerin adayı karşısında hiç şansları olmadığını gayet güzel bir lisanla ifade etti. Reis olursa tayyarecilik mektebi kuracağını, şehrimizin üstünde üniversitenin tayyarelerini uçuracağını (ki Allah‘ı var bunu gerçekleştirdi), tayyarecilik mektebi ile ünlü Yenişehir’den sucuk ve pastırması ile ünlü güzel şehrimizin ne eksiği olduğunu vb.. öyle bir anlattı ki, bu adamın büyük adam olduğuna neredeyse ben bile iknâ oldum. Dinleyenlerde itiraz edecek hal kalmadı, hepsi Akbaba’nın haklılığını teslim etti ve neredeyse kadehler reisliğinin şerefine kaldırılmak üzere idi ki, ben söz aldım. “Sayın Akbaba, öyle anlaşılıyor ki reis olma şansınız var ama biz sizin gibi nazarî ilimlerle uğraşmıyoruz, biz tatbiki ilimciyiz, sonuçta hastaya bir reçete yazarız ve bir tedavi veririz. Şimdi de sizin bize vereceklerinizi konuşalım. Eğer reis olursanız, en azından, sizin adınıza bu makamdan vazgeçen Osman Siyahcalardan’ı tıbbiyeden sorumlu reis muavini, emraz-ı asabiye müderris muavini Osman Adamsoyu’nu hastane sertabibi, Osman Hasesmi’nin zevcesi olan müderris hanımı sıhhat ilimleri müessesesi müdürü yapmanız gerekir. Bu gece burada bize bunların sözünü vermelisiniz!” deyu bir teklif ortaya attım. Bu teklifim en hârâretli kabulü Hasesmi’den gördü, “Doğru, Osman çok doğru söylüyor!” deyu!

Akbaba daha sonra mefkûreciler tarafından o gece orada olan jöntürklere bu sözleri verdi diye suçlanmıştır ama şimdi Allah’ı var kendisi yok, adam bu sözleri vermeye kesinlikle yanaşmadı. Ben de bunun üzerine “Eğer bu sözler verilmezse bu iş burada biter!” deyu bastırdım. Bunun üzerine Osman Akbaba oturduğu koltukta çöktü; ne yardan geçebiliyordu, ne serden. Hem marazî kibri nedeniyle kimseye gebe kalmak istemiyor, hem de yüzüp kuyruğuna getirdiği reisliği elinden kaçırmak istemiyordu. Bitkin bir sesle, âdeta yalvarır bir edayla başladı: “Osman Beyciğim, lütfen anlayışlı olalım, ikimiz de aynı şeyleri söylüyoruz ama belki ben farklı ifade ediyorum. Ben reis olacak olursam, reis muavinliği için ilk düşüneceğim kişi zaten Osman Siyahcalardan’dır. Ben daha önce İçtimai ilimler enstitüsü müdürü idim ve umdelerim yüzünden bu makamdan hiç tereddüt etmeden istifa ettim. Ben sizleri tatmin edemezsem (nasıl tatmin edeceği muğlâk ama nasılsa her koşulda bizi tatmin edeceğini düşünmüş olsa gerek) tereddütsüz reislikten istifa ederim vb..” lâflar etti. Buna rağmen benim o anki tavrım umumi kabul görür gibi olduysa da, kapı kenarında oturan ve oraya nasıl geldiği ve kimler tarafından getirildiği bu güne kadar hala anlaşılmamış olan Osman Hastürk birden kükredi; “Osman Bey kardeşim siz nasıl adamsınız ben anlayamıyorum. Hem Sayın Osman Akbaba’yı reis seçelim diyorsunuz, hem de gelecekteki koskoca reisimizle pazarlık yapmaya kalkıyorsunuz, Bu nasıl olur!?” (Hastürk bu çıkışının menfaatini sonra fazlasıyla görmüş ve birkaç müdürlük birden kapmıştır).

Hastürk’ün bu çıkışı üzerine hazurun kendine geldi. “Öyle ya, koskoca darülfünun reisi ile böyle pazarlık yapılır mıydı?”. Bana çıkışmaya başladılar: “Yahu kardeşim adamın üstüne gitme, şimdi söz verse de sonra tutmasa ne olacak? Biz Sayın Akbaba’ya güveniyoruz ve lütfen bu işi burada kapatalım” deyu beni azarladılar. Ben biraz ısrar edecek gibi olduysam da Akbaba’ya dönüp özür dilediler. “Osman Bey siz bu arkadaşımızın kusuruna bakmayın, kendisi biraz ne dediğini, ne yaptığını bilmeyen bir arkadaşımızdır, onun kusuruna bakılmaz, ona kızıp da bize gücenmeyin!”. Osman Akbaba rahatladı ve coştu, “Size söz veriyorum, zaten mefkûrecilerin adayı ile aramda yüzde ondan fazla bir rey farkı olursa namzetlikten çekilirim!”. (Maalesef sayın Akbaba bu sözünü tutmadı, yüzde otuzdan fazla bir rey farkına rağmen namzetliğini sürdürdü).

O gece olan bir diğer diyoloğu da, Akbaba’nın şahsiyetinin daha iyi anlaşılması için anlatmak istiyorum. Akbaba “Ayak oyununa gerek yok!” lâfını, tam olarak nasıl bir cümle içinde kullandı şimdi hatırlamıyorum, ama bizim, ya da benim ayak oyunu yaptığımı belirtir bir sözü, benim, “Osman Bey lâfınıza dikkat edin, biz burada ayak oyunu yapmıyoruz!” tepkim üzerine, “Rica ederim Osman Beyciğim, ben ayak oyunu lâfını ağzıma almadım, zaten terbiyem gereği böyle argo laflar benim ağzımdan sâdır olmaz” deyu inkâr etti. O zaman anladım ki “ağzından çıkan lâfı Akbaba’nın kulağı duymuyordu!” Hazurun tartışma büyümesin deyu bu lâfın üstüne gitmedi ama reis olduktan sonraki görüşmelerinde Siyahcalardan’ın kendisine “Osman Bey sizin ağzınızdan çıkanı kulağınız duymuyor, o gece Osman Bey’in size söylediği ‘ayak oyunu’ lâfını hepimiz duyduk ama tartışma büyümesin deyu sustuk” demesi üzerine Akbaba gene ısrarla “asla öyle bir sözü söylemediğini ve hiçbir zaman da böyle bir söz sarf etmeyeceğini” söylemiştir!

O geceden başka ilginç hatıralar: reisliği en çok kendisinin hakkı gibi görenlerden birisi olan fenniye mektebi reisi Osman Kartal zaman zaman itirazlarla ortalığı karıştırıyor ve durumun kendi lehine dönmesi için çabalıyordu; o zaman da sotada hazır bekleyen idarecimiz Osman Kızılkaya, oturduğu masaya elinin ayası ile “Tak!” diye vurarak yerinden fırlıyor ve “Peki lan bana ne diyorsunuz!” diye şansını deniyordu. Bu sahne birkaç kez tekrarlayınca Siyahcalardan dayanamadı ve “Osman Abi otur oturduğun yerde, sana müderris muavini Osman bile rey vermez!” diye kendisini susturdu. Burada kastedilen müderris muavini Osman, daha sonra Akbaba tarafından mektebi tıbbiye reisliğine tayin edilen, ve Kızılkaya’nın asistanlıktan itibaren yetiştirdiği bir talebesi idi. Neyse uzatmayalım o gece kadehler gelecekteki reisimiz Osman Akbaba’nın şerefine kaldırıldı ama umulmadık bir gelişme oldu; toplantıyı idare eden hariciye müderrisi Osman Ağabeyimiz bir türlü toplantıyı tâtil etmiyordu. Bunun üzerine Osman Sert işaret ederek beni dışarı çıkardı ve kulağıma “Oğlum bir makam da şuna ver de dağılalım, yoksa bu adamın toplantıyı bitireceği yok!; ama bu makamı öyle ver ki, hem vermiş olalım, hem de vermemiş!” dedi. Ben de denileni yaptım ve içeri girince “Sayın Akbaba, bu gece en büyük fedakârlığı Osman Abimiz yapmıştır (hariciye müderrisini kastediyorum). Zaten o namzet olsa idi bu münakaşalara hiç lüzum kalmayacaktı; ama mâdemki o bu fedakarlığı yapmıştır, siz de reis olduğunuzda tabii ki onu mektebi tıbbiye reisliği için dikkate alırsınız!” dedim de toplantıyı dağıtabildik.

Biraz daha gerilere giderek bir hatıramı daha nakletmek istiyorum. Fenniye mektebi reisi Osman Kartal, darülfünun reisliğinden öylesine umutlu idi ki, bir gün öğle yemeği sonrası lâflayarak odasına doğru gidiyorduk ve yolda lâf uzayınca “haydi odana gidelim, hem bir kahveni içeyim, hem de konuşmamıza orada devam ederiz!” teklifim üzerine pattadanak “Osman Bey siz şu sıralar benim odama gelmezseniz iyi olur. Ben darülfünun reisliğine namzet olacağım, birlikte görünmemiz benim için iyi olmaz!” diyebildi. Futbolcu taifesinden olan bu arkadaşımız bir jöntürkle samimi görünüp, mefkürecilerden gelecek reyleri kaçırmak istemiyordu. Netekim reislik seçiminden sonra bir sabah eşimle birlikte arabamıza binmeye hazırlanırken, çalışır vaziyetteki arabasından inerek hışım gibi üstüme gelmiş ve “Yazıklar olsun sana, bana darülfünun reisliğini sen kaybettirdin, oysa bu darülfünunda seni müderris yapmayacaklardı da benim YTM deki îtibarım ve gayretlerimle sen müderris oldun, seni ben müderris yaptırdım!” deyu şedit sitemlerde bulunup gitmişti. Bu olaydan sonra benim de kendime güvenim öyle bir arttı ki sormayın. Kendim reis olamazdım ama istediğimi de odasına gidip kahvesini içerek reis yaptırmazdım; artık reis namzetleri benden korkmalıydılar.

Yukarıda isimleri zikredilen muhterem zevatın ve bendenizin hazır bulunduğu ve sayın Akbaba’nın reis namzetliğinin umumi kabul gördüğü o geceden sonra, seçimlere üç gün ya kalmış, ya kalmamıştı. Ben Siyahcalardan ile bir araya geldim ve “Osman, bu adam seni muavin yapacağını ihsas ettirdi, belki de yapacak ama hatırla, daha önceki darülfünun reisi emrazı asabiye kliniği şefi müderris Osman Soyuadam’ı muavin yapmıştı ama hiçbir selâhiyyet de vermemişti. Sen de o duruma düşebilirsin!” deyu uyarınca Siyahcalardan “Haklısın, biz benim hanımın muayenehanesinde bir daha toplanalım ve bu işi sağlama bağlayalım!” dedi. O geceki zevata davetiye çıkarıldı ve Siyahcalardan’ın zevcesinin muayenehanesinde tekrar toplanıldı. Esasen Hasesmi ve Sert bu toplantıya lüzûm olmadığını, işin bağlandığını söylediler ve ısrar ettilerse de, bizim bastırmamız üzerine müstakbel reisleri Akbabayı’da alarak o geceki toplantıya icabet buyurdular. Bu kez kebap yenilmedi, rakı da içilmedi. Halk arasında kokusu karınca kokusuna benzetilen, bir zamanlar memlekette kıtlığı çekilen ve bizim gençlik yıllarımızda ancak Türk filmlerinde gördüğümüz pahalı İskoç müskiratı içiliyordu ve Akbaba de bu müskiratı seviyor olmalı ki, bedava da bulduğu için epeyce götürmüştü. Mevzuya girildi ve “Siyahcalardan’ın tıbbiyeden tam yetkili ve mesûl reis muavinliği konusunda Akbaba söz vermeye zorlanıldı; ama teslim etmek gerekir ki adam cin gibi akıllı idi. Biz Siyahcalardan ile ikimiz kendisinden desteğimizi çeksek bile, seçimden önceki bir gün içinde kendisine oy verecekleri caydıramayacağımızı iyi hesap etti ve bizim restimize restle karşılık verdi: “Ben hiç kimseye hiçbir konuda söz vermem, göreceksiniz reis olunca her şeyi en iyi becereceğim, hepinizi tatmin edeceğim!” deyip kesti ve attı. (Zaten daha sonra da sözünü tutup bazılarını çok iyi becerdiğini ve bazılarını da çok iyi tatmin ettiğini hepimiz müşahede ettik). Ben münâkaşacı ve muhalif karakterim gereği o gece de Akbaba’yı söz vermeye zorladım ama Osman Sert araya girerek “Kardeşim bak, adam şunu yapacağım diyor, adam şunu becereceğim diyor, adam sizi tatmin edeceğim diyor, Allah’ının aşkına sen ne istiyorsun!?” deyu bana çıkışırken birden Osman Akbaba’ya döndü ve “Osman bey size de adam adam deyip duruyorum ya, lütfen kusura bakmayın!” deyu, kendisinden, kendisine adam dediği için özür diledi. Ben de Sert’e dönüp “Akbaba’ya adam dediğiniz için niye özür diliyorsunuz? Yoksa benim bilmediğim bir şey mi var, kendisi adam değil mi?!.. Hayır! Ben sizinle aynı kanaatte değilim, az önce zevcem telefon etti ve beni gelip arabasıyla almayı teklif etti ama ben Akbaba ile aynı mahallede ikamet ettiğimiz için, zevceme ‘hayır hanım, senin gelmene gerek yok, Ben Osman Akbaba’nın arabasıyla gelirim. Osman Akbaba benim için arabasına binilecek adamdır dedim!’, doğru konuşun!” diye müdahale ettim. Sayın Akbaba benim kendisini arabasına binilecek adam saymamı haykırarak söylememden çok mütehassis oldu ve yerinden kalkarak, içtiği karınca kokulu pahalı müskiratın da tesiriyle, “Osman Beyciğim, sizi bir öpeyim, sizin için şöyle böyle derlerdi ama meğerse siz hakikaten adammışsınız!” deyu hissiyatını ifade etti. Ben de aynı müskiratın etkisinde olduğum için o gece öpülüp öpülmediğimi anımsamıyorum ama sonunda kabak gene benim başımda patladı. Hasesmi ve Sert Siyahcalardan’a dönüp, “Sen ona bakma, Akbaba’ya güven, sonunda sen karlı çıkarsın, biz O’na (Akbabaya’ya) kefiliz!” deyu söz verdiler. Ne demişler, “umut dağları bekler!”. Siyahcalardan da, içindeki umutla tartışmayı bitirdi ama ben tatmin olmadım ve telefon edip bir taksi çağırarak, ve Akbaba’ya, eğer anladı ise “Sen benim için arabasına bile binilmeyecek adamsın!” mesajını vererek orayı terk ettim; zaten aradan bir gün geçtikten sonra seçim oldu ve ben o seçimde rey kullanmadım. Seçim günü arabama binip gidecekken, zevcem bana ilerideki bir adamın gülümseyerek, davetkâra ne işaretlerle dikkatimi çekmeye çalıştığını söyledi ve adamı işaret etti. Ben de eşime “O’nun Akbaba olduğunu, kendisinin son bir gayretle, bir oy fazladan koparabilmek için sarf ettiği gayretleri fark ettiğimi ama fark etmemiş gibi görünmek için büyük çaba harcadığımı” söyledim ve hareket ettim. Çok yakın evlerde oturduğumuz halde eşim Akbaba’yı tanımıyordu; hattâ denilebilir ki aynı darülfünunda pek çok kişi de O’nu tanımıyordu; şahsen tanıyanlar da şahsiyetini tanımıyordu. Sonradan herkesçe tanınmasının neye mâl olduğunu da belki bir başka öyküde naklederim.

Peki ben kim miyim? “Aşkolsun, tanımadınız mı!?” Bendeniz de emrazı akliye müderrisi Osman Gagavuz’um!

Burada da gerçek ya da imgesel; ya da aşağılık duygularımızın yol açtığı benlik değeri yitimine karşı geliştirdiğimiz traji komik tepkilerinin öyküsünü bulacağız.

Yazmam konusunda başta hocam Prof. Dr. Cevdet Arsan olmak bir çok dostumdan teşvik aldım; yâni övünmek gibi olmasın ama, zorla dinleyen öğrencelerimden başka da çok sayıda hayranım var demek istiyorum! Bu dostlarımın isimlerini sıralamaya kalkarsam bazılarına haksızlık yapmış olmaktan korkarım. Öyleyse “niye Cevdet Arsan’ın adını verdin?” diyecek olursanız, “O Oflu imam!”.

Yargıç genç adama soruyor,

-Evlâdım arkadaşını niye öldürdün? Yanıt:

-Uşağım sempatik nedir?

Çamurlar içinde yerlerde sürünen bir sarhoşu tekmeleyen polisin söyledikleri kulaklarımda “lan sen benim ölmüş anama nasıl küfür edersin!”. Benlik değeri yitimine karşı bir başka savunma biçimi. Küfürden, ölmüş ana etkilenir mi?Etkilenir! Nasıl mı?

Dursun Temel’ in ölmüş anasına söver, Temel aldırmaz ..

-Benim anam öldü senin küfürün ona ulaşmaz!

-Ula dua ulaşır da küfür niye ulaşmasın..

Benlik değeri yitiminden kurtulmanın çâresi yok ..

Bunu Nasrettin Hoca fıkralarıyla anlamaya çalışalım. Hoca etrafına çalım yapmak ister ve eşeğine delikanlı gibi atlayarak binme girişiminde bulunur ama beceremez ve düşer. Çevredekiler kendisine gülerler ve hoca utanır. İşte bir benlik değeri yitimi durumu. Bu durumda hocanın kullandığı olası savunmaları gözden geçirelim.

2. Hoca bu eylem sonunda düşer, hiç bir şey olmamış gibi ayağa kalkar, üstünü başını silkeler ve “nasıl olsa inecektim!” der. Olayı gülmece ile geçiştirerek benlik değeri yitiminin etkisini azaltmayı dener. Sağlıklı bir başa çıkma çâresi.

-Ağabey, ben yabancıyım, buranın yerlisi olan yaşlı bir doktor var, o varken bana kim gelir!? diyecek oldu, bizim Osman gürledi!

-Sen muayenehaneni aç ve gerisine karışma, senin arkanda Osman ağabeyin var! dedi. Genç doktor muayenehanesini açtı ve Osman emrindeki polislere emir verdi.

-Bundan sonra hastalar benim hemşehrime yönlendirilecek!

-Yok dedim, gerek de yok, biz doktoruz, silahı ne yapacağız!

Öyle şey olur muydu? Koskoca bir doçentin nasıl olur da tabanca taşıması olmazdı? Osman’ın on dörtlüsü vardı ve çıkarıp gösterdi, mermilerini boşaltarak bir de gösteri yaptı!

-kardeşim bu işin bir oluru yok mu? demiş, kâtip

-Baş komiserim işin zor, adamı gördün, namuslu! Bu iş olur ama sana bir beş yüze patlar!.

-Ne diyon lan sen, beş yüz ne ki, ben adama üç bini gözden çıkardım! diye içinden geçirmiş ama kâtibe belli etmemiş.

-Lan doktor benim has adamım, elinden tutup adam ettiğim adam, hele ne gerek sen onu söyle!

-Şimdi baş komiserim, sen sünnet düğününden bir gün önceki tarihli doktordan şöyle bir rapor al, yarın bunu başmüfettişe verirsin, gerisine karışma!

Bundan sonra ne mi oldu? Bizim Dr. Osman korkunç rahatladı; yıllardır yaşadığı benlik değeri yitiminin, kabul edilmeme duygusunun, acınan insan olmanın ıstırabından kurtulup, acıyan insan konumuna geçti. “Kıza yazık olmuştu, Osman gibi çok yakışıklı, bilgili vs. vs. bir genci kaçırıp, ikinci sınıf birisiyle evlenmek zorunda kalkıştı!”

Ne yaparsın, kader işte!

Aradan yıllar geçer, Osman üniversite öğrencisidir, evlenme çağındadır ve uzak enişte kaymakamla güzel genç kadının iki çocukları vardır ve karşılaştıkları aile toplantılarında, evlilik konusu açıldığında Kaymakam Bey bizim Osman’a öğütler vermektedir.

-Bak Osmancığım, bir kere evleneceğin kızda mâzi çok önemlidir, daha önce birisiyle ilişkisi olup olmadığını mutlaka sıkı bir şekilde araştırman gerekir. Meselâ ben..

Bu sırada Kaymakam Bey’in güzel eşi, göz göze geldiklerinde bizim Osman’a kaçamak bakmakta ve anlamlı anlamlı sırıtmaktadır..

Şimdilerde de öyle mi söyleniyor, bilmiyorum ama eskiden trenlerde bilet kontrol eden görevlilere kondöktör denilirdi. Genellikle ilkokul mezunu, demiryolcu üniforması giyen, düşük gelir düzeyindeki memurlardır. Hattâ Hocam anlatırdı, amcası doktormuş, çok şık giyinen, yakışıklı, aristokrat birisiymiş ama muayene açmamış ve fazla bir para da kazanmadığı icin karısı sağda solda “Biz doktor diye evlendik ama adam kondoktor çıktı..”

Osman doluya koyuyor almıyor, boşa koyuyor dolmuyor ve sonucu bana anlatıyor:

Arada bir karşılaştığımızda, konu açıldığında Osman’ın eşi de dertli, anlatıyor:

-Bize de çok çektirdi ama kendisi de çok çekti. Bilemedik yengem, meğerse o... Osman’a büyü yaptırmış..

Makasçı Osman komşumuzdu ve gece o kahvehanede iken biz evinde misafirdik. Osman kahvehane dönüşü geldi, oturdu bir sigara yaktı. Yüzünde büyük bir mutluluk anlatımı okunuyordu. Çok geçmedi Osman bunun nedenini açıkladı. “Kahvede oturuyorduk, polisler bastılar, üst baş araması yaptılar ama beni aramadılar, çünkü benim üniformam var!”

-Geçmiş olsun arkadaş, suçun ne?

-Şimdi sen iftirayı miftirayı bırak da ne oldu anlat..

-Abi şöyle olmuş da, böyle olmuş da, güya ben bıçağı çekmişim de vs. vs.

-Tamam Aslanım dedim, seni tebrik ederim, delikanlı adammışsın, tank yüzbaşısına bunu yapan kim bilir bana ne yapmaz; ben haddimi bilirim..

Gene lâubali bir sırıtışla

-Estağfurullah teğmenim, siz yanlış anladınız!

-Yok canım, niye yanlış anlayayım ki, dediklerin doğru ama unuttuğun bir şey var. Ben üç gün sonra buradan çıkacağım ve sizin başçavuşu ziyarete geleceğim, o sırada sen de karşıdan geliyor olacaksın ve ben de senin verdiğin selamı beğenmeyeceğim. Peki o zaman ne olacak, sırtını karnından yumuşak yapmaz mıyım!? (dayaktan)

Osman’ın sırıtışı suratında dondu ve gene estağfurullah teranelerini sürdürdü ama dinlemedim, kovdum. O günden sonra Osman, nöbetlerde, “Bir emrin var mı komutanım?” ile kapıya dayanmaya başladı...

Vaaay! Sen misin bunu diyen? Bizim Terzi Osman da bir başladı,

-Niye atsın ki, ben de bir seferinde...”

Tutmayın beniiiiii!

-Eee tabii doktorla iyi geçinmek gerekir, doktorumuz da değerlidir vb.. lâflar ediyor ama gerçekte amacı beni bir yakın arkadaşının kızıyla evlendirmek. O yıllarda doktor damat çok kıymetli.

-Doktor biz kafaları vuralım burada yatalım.. dedi. O sırada görevli subaylardan birisi yarbaya,

-İçecek yeri bulan adam yatacak yeri de bulur! dedi ve kafayı vurup yattı; tabii ben de! Zaten yorgunum ve stress altındayım, hemen uykuya daldım ki, birden gök gürlemesini andıran bir sesle uyandım. Komutan albay yarbaya kükrüyor;

-Osman! Ben nerede yatacağım, benim yatacağım yeri düşünmedin mi!? Yarbay kem küm ediyor, ben tilki uykusundayım, yorgan başıma çekili. Albay kükrüyor,

-Doktor komutanım!

-Hey Allahım, şu işe bak yahu, koca albay ayakta yatacak yer arıyor, asteğmen şurada horul horul uyuyor!

-Kaldıralım komutanım!

-Olmaz Osman uyuyan adam uyandırılmaz!

Ve ben tilki uykusundan gerçek uykuya geçiyorum. O uykulu halimle bile düşünüyorum ki enayilik edip uyansam, küçük rütbeli olduğum için komutana yatak vermek bana düşecek; yarbay nasılsa yatacak yer bulur.

Sabah uyanıyorum, yanımdaki yatakta alay komutanı yatıyor. Gözlerimi oğuşturuken komutan da uyanıyor.

-Günaydın komutanım, siz miydiniz?

-Beni niye uyandırmadınız komutanım? Size yer vermek bana düşerdi!

-Yav doktor o kadar tatlı uyuyordun, kıyamadım. Bana yer bulmak da O’na düşerdi. Bahçede yatsın da aklı başına gelsin keratanın!